Odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami nie każdą karę pozbawienia wolności trzeba odbyć w zakładzie karnym. Ustawodawca przewidział możliwość odbycia tejże kary we własnym domu bez konieczności rezygnowania z dotychczasowego zatrudnienia w systemie dozoru elektronicznego (dalej sde).

Zasady odbywania kary w sde reguluje ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy w rozdziale VIIa.

Wniosek o zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w sde kieruje się na piśmie do sądu penitencjarnego, w okręgu którego przebywa skazany. Sądem penitencjarnym jest zawsze sąd okręgowy. Wniosek taki może wystosować sam skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy lub dyrektor zakładu karnego. Zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w sde zostanie wydane tylko w przypadku, gdy spełnione zostaną łącznie następujące warunki:

1. kara nie przekracza jednego roku,
2. skazany nie jest tzw. recydywistą wielokrotnym – nie zachodzą przesłanki z art. 64 § 2 kk,
3. będzie to wystarczające do osiągnięcia celów kary,
4. skazany posiada określone miejsce stałego pobytu (ważne: jeżeli skazany nie jest właścicielem lokalu, a np. jedynie go wynajmuje, to będzie musiał przedstawić sądowi pisemną zgodę właściciela lokalu oraz umowę najmu),
5. osoby pełnoletnie zamieszkujące wraz ze skazanym wyraziły zgodę (ważne: zgoda musi zostać wyrażona na piśmie i przedstawiona sądowi),
6. odbywaniu kary pozbawienia wolności w sde nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne – czyli właściwe organy dysponują odpowiednią ilością sprzętu, który można zamontować w miejscu zamieszkania skazanego.

Dodatkowo przepisy kkw stanowią, iż skazanemu, który nie rozpoczął wykonywania kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w sde, jeżeli względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji, a także inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia go w zakładzie karnym. Natomiast w przypadku skazanego, który rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym, udzielenie zgody na sde uzależnione jest od jego dotychczasowej postawy i zachowania w tymże zakładzie.

We wniosku o udzielenie zgody na odbywanie kary pozbawienia wolności w sde należy dokładnie określić wyrok, na podstawie którego kara ta została orzeczona, a także wskazać okoliczności faktyczne mogące pośrednio wpłynąć na pozytywną decyzję sądu – np. wykonywanie pracy zarobkowej (warto przedstawić sądowi umowę) lub opieka nad rodziną (można przedłożyć odpisy aktów urodzenia dzieci). We wniosku należy również dokładnie określić przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany chciałby oddalać się z miejsca stałego pobytu (nie dłużej niż 12 godzin dziennie) m.in. w celach świadczenia pracy, wykonywania praktyk religijnych, sprawowania opieki nad inną osobą, kształcenia, utrzymywania więzi z rodziną, komunikowania się z obrońcą, dokonania zakupów, korzystania z opieki medycznej itp. Sąd penitencjarny, wydając postanowienie o udzieleniu zgody na odbycie kary w sde, dokładnie określi ramy czasowe, w których skazany będzie miał prawo oddalić się poza miejsce stałego pobytu.

Nadmienić należy, iż nie ma możliwości, aby skazany we własnym zakresie zmienił miejsce wykonywania dozoru. Jeżeli zaistnieje taka konieczność (np. z powodu przeprowadzki), należy złożyć do sądu penitencjarnego odpowiedni wniosek o udzielenie zgody na zmianę miejsca odbywania kary. Wniosek taki powinien spełniać takie same warunki, jak wniosek pierwotny – m.in. ponownie niezbędne będą pisemne zgody pełnoletnich osób wspólnie zamieszkujących czy pisemna zgoda właściciela lokalu. Udzielenie zgody na zmianę miejsca wykonywania dozoru nie jest jednak obligatoryjne, a sąd może nie uwzględnić wniosku, zgodnie z przepisami kkw możliwość taka istnieje bowiem jedynie w wyjątkowym przypadku uzasadnionym szczególnymi okolicznościami – ocena tych okoliczności pozostaje w gestii sądu.

Jeżeli sąd penitencjarny odmówi skazanemu udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w sde, to ponowny wniosek w tej samej sprawie można złożyć dopiero po upływie 3 miesięcy od dnia wydania negatywnego postanowienia. Wnioski złożone przed upływem tego terminu sąd pozostawi bez rozpoznania.

WAŻNE! Jeżeli nie rozpocząłeś jeszcze odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym i planujesz zwrócić się do sądu penitencjarnego z wnioskiem o udzielenie zgody na odbycie tejże kary w sde, pamiętaj również o wystosowaniu do sądu, który wydał wyrok w twojej sprawie, wniosku o wstrzymanie wykonania kary pozbawienia wolności (niezależnie od tego, czy otrzymałeś już wezwanie do stawiennictwa w zakładzie karnym, czy jeszcze nie). Pozwoli ci to uniknąć ewentualnego przymusowego doprowadzenia do zakładu karnego. Do takiego pisma warto załączyć kopię wniosku o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w sde oraz kopię potwierdzenia nadania lub złożenia tegoż wniosku w sądzie penitencjarnym.